Lý thuyết lượng từ tiếng Trung — cách dùng và bảng tra cứu

1. Lượng từ trong tiếng Trung là gì?

Lượng từ (量词 liàngcí) là từ chỉ số lượng, đơn vị của sự vật. Trong câu, lượng từ đứng sau số từ và trước danh từ để tạo thành một cụm danh từ hoàn chỉnh.

Tiếng Việt có đúng lớp từ này nên người Việt học phần này nhanh hơn người phương Tây rất nhiều: cái bàn, con mèo, quyển sách, tấm vé. Khác biệt nằm ở chỗ hệ lượng từ tiếng Trung phong phú và chặt hơn — mỗi lượng từ gắn với một nhóm đối tượng nhất định (người, đồ vật, động vật, sự việc), không dùng lẫn thoải mái như chữ “cái” của tiếng Việt.

三只猫 (sān zhī māo) — Ba con mèo
一本书 (yī běn shū) — Một quyển sách
五张票 (wǔ zhāng piào) — Năm tấm vé

Vì sao phải học kỹ? Dùng sai lượng từ thì người Trung vẫn hiểu, nhưng câu lập tức lộ ra là của người nước ngoài — giống hệt cảm giác nghe ai đó nói “một cái chó” trong tiếng Việt. Trong đề HSK, lượng từ có mặt từ cấp 1 và xuất hiện đều ở cả phần nghe lẫn phần đọc.

Lượng từ trong tiếng Trung là gì? — Lượng từ đứng giữa số từ và danh từ: 三只猫 — ba con mèo.

2. Cách sử dụng lượng từ trong tiếng Trung

Vị trí của lượng từ là cố định: giữa số từ và danh từ. Nếu có tính từ mô tả thì tính từ chen vào ngay trước danh từ.

Số từ + Lượng từ + (Tính từ) + Danh từ

2.1. Đi sau số từ

Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
一个学生	yī gè xuéshēng	Một học sinh
一条河	yī tiáo hé	Một con sông
五本新书	wǔ běn xīn shū	Năm quyển sách mới
一张桌子	yī zhāng zhuōzi	Một cái bàn
两杯热咖啡	liǎng bēi rè kāfēi	Hai cốc cà phê nóng

2.2. Đi sau 这 / 那 / 哪 (này / kia / nào)

Đại từ chỉ định thay chỗ của số từ, lượng từ vẫn giữ nguyên vị trí:

Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
这本书	zhè běn shū	Quyển sách này
那辆车	nà liàng chē	Chiếc xe kia
哪家公司	nǎ jiā gōngsī	Công ty nào

2.3. Đi sau 几 (mấy) và 每 (mỗi)

Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
几个人	jǐ gè rén	Mấy người
每个星期	měi ge xīngqī	Mỗi tuần
每条街	měi tiáo jiē	Mỗi con phố

2.4. Hỏi và trả lời về số lượng

A: 你有几本书？(Nǐ yǒu jǐ běn shū?) — Bạn có mấy quyển sách?
B: 我有三本。(Wǒ yǒu sān běn.) — Mình có ba quyển.

Ở câu trả lời, danh từ 书 được lược đi vì cả hai đều đã hiểu đang nói về sách — nhưng lượng từ 本 thì phải giữ.

Cách sử dụng lượng từ trong tiếng Trung — Mỗi nhóm sự vật một lượng từ riêng: 张 cho vật phẳng, 个 cho người, 束 cho bó hoa, 双 cho đôi.

3. Lưu ý cần nhớ về lượng từ

Sáu điểm dưới đây gom đúng những chỗ người Việt hay sai nhất khi dùng lượng từ. Nắm chắc là câu nghe tự nhiên hẳn.

3.1. Tính phân loại rất cao — không thay thế tự do

Mỗi lượng từ chỉ đi với một nhóm đối tượng nhất định. Đây là chỗ người Việt hay chủ quan, vì tiếng Việt cho phép dùng “cái” cho gần như mọi thứ.

Danh từ	Nói đúng	Đừng nói
书 (sách)	一本书	~~一个书~~
纸 (giấy)	一张纸	~~一条纸~~
鱼 (cá)	一条鱼	~~一只鱼~~
牛 (bò)	一头牛	~~一只牛~~

3.2. Không được lược bỏ lượng từ

Khi đã có số từ thì bắt buộc phải có lượng từ. “Ba người” là 三个人 (sān gè rén), không nói 三人 trong hội thoại thường ngày.

3.3. Lượng từ có thể đứng một mình khi đối tượng đã rõ

Nếu cả hai bên đều hiểu đang nói về cái gì, chỉ cần số từ + lượng từ:

A: 几个？(jǐ gè?) — Mấy cái?
B: 两个。(liǎng gè.) — Hai cái.

Kiểu nói này rất hay gặp lúc mua bán, gọi món: 来一个 (lái yī gè) — cho một cái.

3.4. Lượng từ có thể lặp lại

Lặp lượng từ làm đổi sắc thái — nhấn mạnh “từng… một” hoặc “cái nào cũng vậy”:

Dạng lặp	Phiên âm	Nghĩa
一个一个	yī gè yī gè	Từng cái một, lần lượt
一点一点	yī diǎn yī diǎn	Từng chút một, từ từ
个个	gè gè	Người nào/cái nào cũng vậy
天天	tiān tiān	Ngày nào cũng

3.5. Trước lượng từ dùng 两, không dùng 二

Nói 两个人 (liǎng gè rén) — hai người, không nói ~~二个人~~. 二 dùng khi đọc số, số thứ tự, số nhà; nhưng trong số lớn thì vẫn là 二: 二十个人 (èrshí gè rén) — hai mươi người.

3.6. Một danh từ có thể đi với nhiều lượng từ

Đổi lượng từ là đổi cách nhìn sự vật, nghĩa đổi theo:

Cụm từ	Phiên âm	Nghĩa
一条鱼	yī tiáo yú	Một con cá (nguyên con)
一片鱼	yī piàn yú	Một lát cá
一块蛋糕	yī kuài dàngāo	Một miếng bánh
一个蛋糕	yī gè dàngāo	Một cái bánh (nguyên chiếc)

4. Các nhóm lượng từ thường gặp

Lượng từ rất nhiều, nhưng nhớ theo nhóm thì nhẹ hơn nhớ rời từng chữ. Dưới đây là các nhóm hay gặp nhất.

4.1. Lượng từ dùng chung

Lượng từ	Phiên âm	Dùng cho	Ví dụ
个	gè	Gần như mọi thứ — “cứu cánh” khi chưa nhớ ra chữ đúng	一个问题 — một vấn đề
种	zhǒng	Loại, kiểu	一种语言 — một ngôn ngữ
件	jiàn	Sự việc, quần áo, hành lý	一件事 — một việc

4.2. Chỉ người

Lượng từ	Phiên âm	Dùng cho	Ví dụ
个	gè	Người nói chung	三个人 — ba người
位	wèi	Người — lịch sự, trang trọng	一位老师 — một vị giáo viên
名	míng	Người — văn viết, thống kê	五名学生 — năm học sinh
口	kǒu	Nhân khẩu trong nhà	三口人 — nhà ba người
群	qún	Nhóm đông	一群人 — một nhóm người
对	duì	Cặp đôi	一对夫妻 — một cặp vợ chồng

4.3. Chỉ động vật

Lượng từ	Phiên âm	Dùng cho	Ví dụ
只	zhī	Con vật nhỏ	一只猫 — một con mèo
头	tóu	Gia súc, con vật lớn	一头牛 — một con bò
条	tiáo	Con vật mình dài	一条鱼 — một con cá
匹	pǐ	Ngựa	一匹马 — một con ngựa
群	qún	Đàn	一群羊 — một đàn cừu

4.4. Đồ vật — nhớ theo hình dáng

Lượng từ	Phiên âm	Hình dáng	Ví dụ
条	tiáo	Dài và hẹp	一条围巾 — một cái khăn
张	zhāng	Mặt phẳng	一张纸 — một tờ giấy
支	zhī	Dài, mảnh, cứng	一支笔 — một cây bút
根	gēn	Dài, mảnh, mềm	一根头发 — một sợi tóc
片	piàn	Lát mỏng	一片面包 — một lát bánh mì
块	kuài	Miếng, cục	一块蛋糕 — một miếng bánh
颗	kē	Hạt nhỏ tròn	一颗糖 — một viên kẹo
把	bǎ	Có tay cầm	一把椅子 — một cái ghế
双	shuāng	Đi thành đôi	一双鞋 — một đôi giày
束	shù	Bó lại	一束花 — một bó hoa

4.5. Đồ đựng và đồ ăn

Lượng từ	Phiên âm	Dùng cho	Ví dụ
杯	bēi	Cốc, ly, tách	一杯水 — một ly nước
瓶	píng	Chai, lọ	一瓶水 — một chai nước
碗	wǎn	Bát, tô	一碗饭 — một bát cơm
盘	pán	Đĩa	一盘菜 — một đĩa thức ăn
罐	guàn	Lon, hũ	一罐可乐 — một lon cola
包	bāo	Gói, túi	一包糖 — một gói kẹo
份	fèn	Phần, suất	一份文件 — một bộ tài liệu

4.6. Nhà cửa, nơi chốn, phương tiện

Lượng từ	Phiên âm	Dùng cho	Ví dụ
座	zuò	Công trình, vật lớn cố định	一座山 — một ngọn núi
幢	zhuàng	Toà nhà	一幢房子 — một ngôi nhà
层	céng	Tầng	一层楼 — một tầng lầu
间	jiān	Phòng	一间房间 — một căn phòng
扇	shàn	Cửa, cửa sổ	一扇门 — một cánh cửa
家	jiā	Cửa hàng, công ty	一家公司 — một công ty
辆	liàng	Xe cộ	一辆车 — một chiếc xe

4.7. Sách vở, bài viết, nghệ thuật và sự kiện

Lượng từ	Phiên âm	Dùng cho	Ví dụ
本	běn	Sách vở đóng quyển	一本书 — một quyển sách
封	fēng	Thư từ	一封信 — một bức thư
篇	piān	Bài viết, bài văn	一篇文章 — một bài văn
首	shǒu	Bài hát, bài thơ	一首歌 — một bài hát
幅	fú	Tranh, ảnh, bản đồ	一幅画 — một bức tranh
节	jié	Tiết học	一节课 — một tiết học
场	chǎng	Sự kiện có khán giả	一场比赛 — một trận đấu
局	jú	Ván cờ, trận có thắng thua	一局棋 — một ván cờ
幕	mù	Màn kịch, cảnh phim	一幕戏 — một màn kịch
笔	bǐ	Khoản tiền, món giao dịch	一笔钱 — một khoản tiền

5. Lượng từ dùng cho động từ (động lượng từ)

Ngoài lượng từ cho danh từ, tiếng Trung còn nhóm lượng từ đếm số lần của hành động (动量词 dòngliàngcí). Chúng đứng sau động từ:

Động từ + Số từ + Động lượng từ

Lượng từ dùng cho động từ (động lượng từ) — 5 động lượng từ hay gặp: 次 · 遍 · 趟 · 下 · 顿.

Lượng từ	Phiên âm	Dùng cho	Ví dụ
次	cì	Số lần nói chung	去过三次 — đã đi ba lần
遍	biàn	Trọn vẹn từ đầu đến cuối	看了两遍 — xem trọn hai lượt
趟	tàng	Một chuyến đi rồi về	去了一趟 — đi một chuyến
下	xià	Động tác ngắn, nhẹ	等一下 — đợi một chút
顿	dùn	Bữa ăn, trận mắng	吃了一顿 — ăn một bữa

Hai chữ dễ lẫn nhất: 次 chỉ đếm số lần, còn 遍 nhấn mạnh làm hết từ đầu đến cuối. 看了三次电影 là “xem phim ba lần”, còn 看了三遍 là “xem trọn vẹn ba lượt”.

Riêng 一下 còn dùng để làm mềm câu đề nghị: 你看一下 (nǐ kàn yīxià) — bạn xem giúp một chút.

6. Bảng tra cứu 50 lượng từ thông dụng

Bấm vào chữ Hán ở cột đầu để nghe phát âm, bấm loa ở cột ví dụ để nghe cả cụm.

Phiên âm	Dùng cho	Ví dụ
gè	Người, vật, đồ vật nói chung	一个苹果 (yī gè píngguǒ) – Một quả táo 三个人 (sān gè rén) – Ba người
běn	Sách, vở, tài liệu đóng thành quyển	一本书 (yī běn shū) – Một quyển sách 两本词典 (liǎng běn cídiǎn) – Hai quyển từ điển
zhī	Động vật nhỏ, bộ phận cơ thể có đôi	一只猫 (yī zhī māo) – Một con mèo 两只手 (liǎng zhī shǒu) – Hai bàn tay
tiáo	Vật dài và hẹp (sông, đường, cá, khăn)	一条鱼 (yī tiáo yú) – Một con cá 一条围巾 (yī tiáo wéijīn) – Một cái khăn quàng 一条裤子 (yī tiáo kùzi) – Một cái quần
zhāng	Vật phẳng (giấy, bàn, giường, vé)	一张纸 (yī zhāng zhǐ) – Một tờ giấy 一张床 (yī zhāng chuáng) – Một cái giường 两张票 (liǎng zhāng piào) – Hai tấm vé
liàng	Xe cộ	一辆车 (yī liàng chē) – Một chiếc xe 两辆自行车 (liǎng liàng zìxíngchē) – Hai chiếc xe đạp
wèi	Người — sắc thái lịch sự, trang trọng	一位老师 (yī wèi lǎoshī) – Một vị giáo viên 几位客人 (jǐ wèi kèrén) – Mấy vị khách
bǎ	Vật có tay cầm (dao, ô, ghế)	一把椅子 (yī bǎ yǐzi) – Một cái ghế 一把伞 (yī bǎ sǎn) – Một cái ô
shuāng	Đôi — hai vật đi liền nhau	一双鞋 (yī shuāng xié) – Một đôi giày 一双筷子 (yī shuāng kuàizi) – Một đôi đũa
zhī	Vật dài, mảnh (bút, nến, thuốc lá)	一支笔 (yī zhī bǐ) – Một cây bút 两支铅笔 (liǎng zhī qiānbǐ) – Hai cây bút chì
zhī	Cành, nhánh cây và hoa	一枝花 (yī zhī huā) – Một cành hoa 一枝玫瑰 (yī zhī méiguī) – Một cành hoa hồng
kuài	Miếng, viên, cục (bánh, gạch, xà phòng)	一块蛋糕 (yī kuài dàngāo) – Một miếng bánh 一块钱 (yī kuài qián) – Một đồng
jiā	Công ty, cửa hàng, nhà hàng	一家公司 (yī jiā gōngsī) – Một công ty 一家商店 (yī jiā shāngdiàn) – Một cửa hàng
zhǒng	Loại, giống, kiểu	一种语言 (yī zhǒng yǔyán) – Một ngôn ngữ 两种水果 (liǎng zhǒng shuǐguǒ) – Hai loại trái cây
céng	Tầng nhà, lớp (bụi, sơn)	一层楼 (yī céng lóu) – Một tầng lầu 五层楼 (wǔ céng lóu) – Năm tầng lầu
jiàn	Áo, đồ vật, sự việc, hành lý	一件衣服 (yī jiàn yīfú) – Một cái áo 一件事 (yī jiàn shì) – Một việc
fēng	Thư từ	一封信 (yī fēng xìn) – Một bức thư 一封邮件 (yī fēng yóujiàn) – Một email
kē	Hạt, viên nhỏ tròn (kẹo, ngọc, thuốc)	一颗糖 (yī kē táng) – Một viên kẹo 一颗药 (yī kē yào) – Một viên thuốc 一颗星 (yī kē xīng) – Một ngôi sao
chǎng	Sự kiện, hoạt động có khán giả	一场比赛 (yī chǎng bǐsài) – Một trận đấu 一场电影 (yī chǎng diànyǐng) – Một suất chiếu phim
zuò	Công trình, vật lớn cố định (núi, cầu)	一座山 (yī zuò shān) – Một ngọn núi 一座桥 (yī zuò qiáo) – Một cây cầu
tóu	Gia súc, động vật lớn	一头牛 (yī tóu niú) – Một con bò 一头大象 (yī tóu dàxiàng) – Một con voi 两头猪 (liǎng tóu zhū) – Hai con lợn
duì	Cặp — hai người/vật thành đôi	一对夫妻 (yī duì fūqī) – Một cặp vợ chồng 一对耳环 (yī duì ěrhuán) – Một đôi bông tai
pán	Đĩa thức ăn	一盘菜 (yī pán cài) – Một đĩa thức ăn 一盘水果 (yī pán shuǐguǒ) – Một đĩa trái cây
píng	Chai, lọ, bình	一瓶水 (yī píng shuǐ) – Một chai nước 两瓶啤酒 (liǎng píng píjiǔ) – Hai chai bia
bāo	Gói, túi	一包糖 (yī bāo táng) – Một gói kẹo 一包烟 (yī bāo yān) – Một bao thuốc lá
fèn	Phần, suất ăn, bộ tài liệu	一份文件 (yī fèn wénjiàn) – Một bộ tài liệu 一份工作 (yī fèn gōngzuò) – Một công việc
shǒu	Bài hát, bài thơ	一首歌 (yī shǒu gē) – Một bài hát 一首诗 (yī shǒu shī) – Một bài thơ
fú	Bức tranh, ảnh, bản đồ	一幅画 (yī fú huà) – Một bức tranh 一幅地图 (yī fú dìtú) – Một tấm bản đồ
jiān	Phòng, gian nhà	一间房间 (yī jiān fángjiān) – Một căn phòng 一间教室 (yī jiān jiàoshì) – Một phòng học
kē	Cây cối	一棵树 (yī kē shù) – Một cái cây 两棵树 (liǎng kē shù) – Hai cái cây
qún	Nhóm, đàn, bầy	一群人 (yī qún rén) – Một nhóm người 一群羊 (yī qún yáng) – Một đàn cừu
wǎn	Bát, tô	一碗饭 (yī wǎn fàn) – Một bát cơm 一碗面 (yī wǎn miàn) – Một bát mì
guàn	Lon, hộp, hũ	一罐可乐 (yī guàn kělè) – Một lon cola 一罐牛奶 (yī guàn niúnǎi) – Một hộp sữa
bēi	Cốc, ly, tách	一杯水 (yī bēi shuǐ) – Một ly nước 一杯茶 (yī bēi chá) – Một tách trà 两杯咖啡 (liǎng bēi kāfēi) – Hai cốc cà phê
dǐng	Mũ, nón, lều	一顶帽子 (yī dǐng màozi) – Một cái mũ 一顶帐篷 (yī dǐng zhàngpeng) – Một cái lều
shàn	Cánh cửa, cửa sổ	一扇门 (yī shàn mén) – Một cánh cửa 一扇窗户 (yī shàn chuānghu) – Một cánh cửa sổ
kǒu	Số người trong gia đình; giếng, ao	三口人 (sān kǒu rén) – Ba người (trong nhà) 一口水 (yī kǒu shuǐ) – Một ngụm nước
zhuàng	Toà nhà, ngôi nhà	一幢房子 (yī zhuàng fángzi) – Một ngôi nhà 一幢楼 (yī zhuàng lóu) – Một toà nhà
dào	Món ăn, câu hỏi, bài toán, vệt dài	一道菜 (yī dào cài) – Một món ăn 一道题 (yī dào tí) – Một bài tập
piān	Bài viết, bài báo, bài văn	一篇文章 (yī piān wénzhāng) – Một bài văn 一篇作文 (yī piān zuòwén) – Một bài tập làm văn
jié	Tiết học, đốt, khúc	一节课 (yī jié kè) – Một tiết học 两节课 (liǎng jié kè) – Hai tiết học
jú	Ván cờ, trận đấu có thắng thua	一局棋 (yī jú qí) – Một ván cờ 一局游戏 (yī jú yóuxì) – Một ván game
piàn	Lát, mảnh mỏng (bánh mì, lá, thuốc)	一片面包 (yī piàn miànbāo) – Một lát bánh mì 一片叶子 (yī piàn yèzi) – Một chiếc lá
gēn	Vật dài mảnh (sợi tóc, dây, cột)	一根头发 (yī gēn tóufa) – Một sợi tóc 一根香蕉 (yī gēn xiāngjiāo) – Một quả chuối
háng	Dòng chữ, hàng	一行字 (yī háng zì) – Một dòng chữ 几行字 (jǐ háng zì) – Mấy dòng chữ
bǐ	Khoản tiền, món giao dịch	一笔钱 (yī bǐ qián) – Một khoản tiền 一笔生意 (yī bǐ shēngyi) – Một vụ làm ăn
mù	Màn kịch, cảnh phim	一幕戏 (yī mù xì) – Một màn kịch 一幕话剧 (yī mù huàjù) – Một màn kịch nói
lún	Vòng thi đấu, vòng đàm phán	一轮比赛 (yī lún bǐsài) – Một vòng thi đấu 一轮明月 (yī lún míngyuè) – Một vầng trăng sáng
bàn	Cánh hoa, múi quả, tép tỏi	一瓣橙子 (yī bàn chéngzi) – Một múi cam 一瓣蒜 (yī bàn suàn) – Một tép tỏi
shù	Bó (hoa, lúa), chùm (ánh sáng)	一束花 (yī shù huā) – Một bó hoa 一束光 (yī shù guāng) – Một tia sáng

7. Tổng kết

Lượng từ là chuyện nhỏ về ngữ pháp nhưng nói sai là lộ ngay. Ba việc cần làm:

Nhớ công thức Số từ + Lượng từ + (Tính từ) + Danh từ và không bao giờ bỏ lượng từ.
Học lượng từ theo nhóm sự vật, đừng học rời từng chữ.
Với từ vựng mới, hãy nhớ luôn lượng từ đi kèm — như học 书 thì nhớ 一本书, học 车 thì nhớ 一辆车.

Xem bảng tra cứu bên dưới, rồi sang phần Luyện tập điền thử vài chục câu là quen tay.